भारतीय संस्कृती स्वीकारा आणि गर्भाशय मुख कर्करोगाला हाकलून लावा !!!

संपादकीय

अभिजीत राणे

भारतीय संस्कृती स्वीकारा आणि गर्भाशय मुख कर्करोगाला हाकलून लावा !!!

गर्भाशय मुखाचा कर्करोग (Cervical Cancer) हा महिलांच्या प्रजनन संस्थेशी संबंधित एक अत्यंत गंभीर पण टाळता येण्याजोगा आजार आहे. गर्भाशयाचा सर्वात खालचा भाग जो योनीमार्गाशी जोडलेला असतो, त्याला 'गर्भाशय मुख' (Cervix) म्हणतात. जेव्हा या भागातील पेशींमध्ये अनियंत्रित वाढ होऊन त्या निरोगी ऊतींना नष्ट करू लागतात, तेव्हा त्याला कर्करोग असे संबोधले जाते. हा आजार अचानक उद्भवत नाही; त्याऐवजी गर्भाशय मुखाच्या पेशींमध्ये काही 'कर्करोगपूर्व' (Pre-cancerous) बदल होतात, ज्याचे निदान वेळेवर झाल्यास या गंभीर आजारापासून वाचणे शक्य असते. जागतिक स्तरावर या आजाराची व्याप्ती प्रचंड मोठी आहे. महिलांमध्ये आढळणाऱ्या कर्करोगांमध्ये हा चौथ्या क्रमांकाचा सर्वात सामान्य प्रकार आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) आकडेवारीनुसार, दरवर्षी जगभरात सुमारे ६,६०,००० पेक्षा जास्त महिलांना या रोगाचे निदान होते आणि अंदाजे ३,५०,००० महिला यामुळे आपला जीव गमावतात. विशेषतः कमी आणि मध्यम उत्पन्न असलेल्या देशांमध्ये या मृत्यूंचे प्रमाण अधिक असल्याचे दिसून येते.

भारताच्या संदर्भात ही परिस्थिती अधिकच चिंताजनक आहे. जगात या कर्करोगामुळे होणाऱ्या एकूण मृत्यूंपैकी जवळपास २५% मृत्यू एकट्या भारतात होतात. आकडेवारीनुसार, भारतात दरवर्षी सुमारे १,२५,००० नवीन रुग्ण आढळतात आणि साधारण ७५,००० ते ८०,००० महिला या आजाराला बळी पडतात. याचाच अर्थ, भारतात दर ८ ते ९ मिनिटाला एका महिलेचा मृत्यू या आजारामुळे होतो, ही एक मोठी आरोग्य आणीबाणीच आहे. या रोगाच्या कारणांचा शोध घेतल्यास असे दिसून येते की, ९९% प्रकरणांमध्ये हा कर्करोग 'ह्युमन पॅपिलोमा व्हायरस' (HPV) या विषाणूच्या संसर्गामुळे होतो. हा विषाणू प्रामुख्याने लैंगिक संपर्काद्वारे पसरतो. त्यामुळे असुरक्षित लैंगिक संबंध आणि अनेक व्यक्तींशी शारीरिक संबंध असणे हा यातील सर्वात मोठा धोका (Risk factor) मानला जातो. तसेच, किशोरवयीन वयात जेव्हा गर्भाशय मुखाच्या पेशी पूर्ण विकसित झालेल्या नसतात, अशा वेळी लवकर होणारे शारीरिक संबंध या विषाणूला लवकर बळी पडतात.

केवळ विषाणूच नाही, तर मानवी सवयी आणि जीवनशैली देखील या आजाराला खतपाणी घालतात. धूम्रपान किंवा तंबाखूचे सेवन ही यातील प्रमुख दुय्यम कारणे आहेत; तंबाखूतील विषारी रसायने पेशींच्या डीएनएला इजा करतात आणि शरीराची नैसर्गिक रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत करतात, ज्यामुळे HPV विषाणू शरीरात दीर्घकाळ टिकून राहतो. याव्यतिरिक्त, एचआयव्ही (HIV) सारख्या आजारांमुळे कमी झालेली रोगप्रतिकारशक्ती, जननेंद्रियांची अस्वच्छता आणि मासिक पाळीच्या काळात स्वच्छतेच्या साधनांचा अभाव यामुळे संसर्गाची तीव्रता वाढते. गर्भाशय मुखाचा कर्करोग हा असा एकमेव कर्करोग आहे ज्याचे वेळेत निदान आणि लसीकरण केल्यास तो पूर्णपणे रोखता येतो, तरीही केवळ जागरूकतेच्या अभावामुळे इतक्या मोठ्या प्रमाणात महिलांना आपले प्राण गमवावे लागत आहेत.

HPV (ह्युमन पॅपिलोमा व्हायरस) लस ही गर्भाशय मुखाच्या कर्करोगास कारणीभूत असलेल्या विशिष्ट विषाणूंपासून संरक्षण देणारी एक प्रतिबंधात्मक लस आहे. या लसीचा विकास २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीला झाला आणि अमेरिकेच्या 'FDA' ने २००६ मध्ये पहिल्या HPV लसीला (Gardasil) मंजुरी दिली. त्यानंतर २००७-२००८ पासून अमेरिका आणि युरोपातील अनेक देशांनी त्यांच्या राष्ट्रीय लसीकरण कार्यक्रमात याचा समावेश केला. या देशांमधील १८ वर्षांच्या अभ्यासाअंती असे दिसून आले आहे की, ज्या मुलींनी लहान वयात ही लस घेतली, त्यांच्यामध्ये गर्भाशय मुखाच्या कर्करोगाचे प्रमाण ८०% ते ९०% नी कमी झाले आहे, तसेच जननेंद्रियांच्या इतर समस्यांमध्येही लक्षणीय घट झाली आहे.

भारताने २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी अधिकृतपणे 'नॅशनल एचपीव्ही व्हॅक्सिनेशन कॅम्पेन' सुरू केले आहे. या मोहिमेअंतर्गत १४ वर्ष वयोगटातील सुमारे १.१५ कोटी मुलींना ही लस सरकारी केंद्रांवर विनामूल्य दिली जात आहे. या लसीकरण मोहिमेचा बिल गेट्स आणि जागतिक आरोग्य संघटनेशी (WHO) थेट संबंध 'गावी' (Gavi, The Vaccine Alliance) या जागतिक संघटनेद्वारे येतो. बिल अँड मेलिंडा गेट्स फाउंडेशन हे 'गावी'चे संस्थापक सदस्य आणि प्रमुख देणगीदार आहेत, तर 'WHO' या मोहिमेला तांत्रिक मार्गदर्शन आणि धोरणात्मक पाठबळ पुरवते.

मात्र, या संदर्भात २००९-१० मध्ये भारतात झालेल्या 'PATH' (ज्याला गेट्स फाउंडेशनने निधी दिला होता) या संस्थेच्या क्लिनिकल ट्रायल्सचा वाद आजही चर्चेत असतो. त्या वेळी झालेल्या नैतिक उल्लंघनांमुळे (पालकांच्या संमतीशिवाय लस देणे इ.) संसदीय समितीने कडक ताशेरे ओढले होते. सध्याची २०२६ ची मोहीम मात्र पूर्णपणे भारत सरकारच्या आरोग्य मंत्रालयाच्या देखरेखीखाली आणि पारदर्शक 'U-WIN' प्लॅटफॉर्मद्वारे राबवली जात असून, ती स्वैच्छिक स्वरूपाची आहे.

कोणत्याही जनआरोग्य मोहिमेचे यश हे केवळ विज्ञानावर नाही, तर 'विश्वासावर' अवलंबून असते. जेफ्री एपस्टीन प्रकरणातील फाईल्समुळे बिल गेट्स यांच्यासारख्या जागतिक व्यक्तिमत्वाची प्रतिमा डागाळणे आणि त्याच वेळी कोरोना कालखंडात जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) चीनच्या संदर्भात घेतलेली संशयास्पद भूमिका, यांमुळे सामान्य नागरिकांच्या मनात शंका निर्माण होणे हे अत्यंत स्वाभाविक आणि तर्कसंगत आहे. जेव्हा सार्वजनिक आरोग्याशी संबंधित धोरणांमध्ये अशा व्यक्ती किंवा संस्थांचा समावेश असतो ज्यांची पारदर्शकता वादाच्या भोऱ्यात आहे, तेव्हा नागरिक त्याकडे संशयाने पाहतात आणि लोकशाहीत असा संशय व्यक्त करणे हा त्यांचा अधिकारच ठरतो.

ऐतिहासिक दृष्टिकोनातून पाहिले तर, २००९-१० मध्ये भारतात झालेल्या 'PATH' (ज्याला गेट्स फाउंडेशनने निधी दिला होता) या संस्थेच्या HPV लसीच्या चाचण्यांमध्ये झालेल्या नैतिक चुकांमुळे भारतीय पालकांमध्ये आधीच अविश्वासाचे वातावरण आहे. त्यातच जागतिक स्तरावर 'WHO' ची विश्वासार्हता कमी झाल्याने, ही नवी लसीकरण मोहीम म्हणजे एखाद्या मोठ्या औषध कंपनीचा (Big Pharma) व्यापार तर नाही ना, अशी भीती वाटणे चुकीचे ठरत नाही. विज्ञानाकडे पाहताना नागरिक केवळ 'डेटा' पाहत नाहीत, तर तो डेटा देणाऱ्या हातांची 'नियत'ही पाहतात. त्यामुळे, जर नागरिक या मोहिमेकडे सावधगिरीने पाहत असतील, तर त्याला 'अज्ञान' न म्हणता 'सजगता' म्हणणे अधिक संयुक्तिक ठरेल. अशा परिस्थितीत, सरकारने केवळ आकडेवारी न देता पूर्ण पारदर्शकता आणि स्थानिक तज्ज्ञांच्या माध्यमातून जनतेचा विश्वास संपादन करणे ही काळाची गरज आहे.

HPV लस ही गर्भाशय मुखाच्या कर्करोगाविरुद्धचे एक शक्तिशाली 'प्रतिबंधात्मक कवच' आहे, परंतु तिची प्रभावीता काही महत्त्वाच्या अटींवर अवलंबून असते. विज्ञानानुसार, ही लस कर्करोगाला कारणीभूत असणाऱ्या ७०% ते ९०% HPV विषाणूंपासून संरक्षण देते. विशेषतः, लैंगिक क्रिया सुरू होण्यापूर्वी (९ ते १४ वर्षे वयोगटात) ही लस घेतल्यास तिची परिणामकारकता सर्वोच्च असते.

मात्र, ही लस घेतल्यानंतरही १००% सुरक्षिततेची हमी देता येत नाही, कारण ती सर्व प्रकारच्या HPV विषाणूंवर काम करत नाही. तसेच, आधीच संसर्ग झाला असल्यास ही लस तो संसर्ग किंवा कर्करोग बरा करू शकत नाही. म्हणूनच, लसीकरणानंतरही 'पॅप स्मीअर' सारख्या नियमित तपासण्या करणे आवश्यक ठरते. थोडक्यात, ही लस एक मजबूत सुरक्षा भिंत आहे, पण ती संपूर्णपणे अभेद्य नाही.

जर तुम्हाला तुमच्या मुलीला किंवा कोणत्याही भारतीय स्त्रीला गर्भाशय मुखाचा कर्करोग होऊच नये असे वाटत असेल तर तुम्हाला काय केले पाहिजे ???

गर्भाशय मुखाचा कर्करोग होण्याची जी मुख्य कारणे आहेत ती पुढील प्रमाणे . पहिले कारण अनेक पुरुषांशी स्त्रीचा लैंगिक संबंध येणे. दुसरे कारण अल्पवयात, लैंगिक अवयव पूर्ण विकसित झालेले नसताना मुलीने लैंगिक संबंध स्थापन करणे. तिसरे कारण योनीची स्वच्छता न ठेवणे. चौथे कारण सिगारेट किंवा तंबाखूचे सेवन करणे. यामुळे रोग होत नाही पण बळावतो. पाचवे कारण रोगप्रतिकारशक्ती कमी असणे. परंतु ज्या भारतीय संस्कृतीला पाश्चात्य देश , भारतातील कम्युनिस्ट , मीडिया , सेलिब्रिटी आणि सेक्युलर राजकारणी शिव्या घालत असतात त्याच भारतीय संस्कृतीमध्ये हा रोग होऊ नये यासाठी नैसर्गिक संरक्षण करण्याची ताकद आहे.

भारतीय संस्कृतीनुसार मुलगी योग्य वय…

---