टिपू सुलतान , शिळ्या कधीला उत !!!

संपादकीय

अभिजीत राणे

टिपू सुलतान , शिळ्या कधीला उत !!!

महाराष्ट्राच्या राजकीय पटलावर छत्रपती शिवाजी महाराज आणि टिपू सुलतान यांची केलेली तुलना ही ऐतिहासिकदृष्ट्या अत्यंत विसंगत आणि वादग्रस्त ठरली आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे 'हिंदवी स्वराज्य' हे नैतिक मूल्ये, रयतेचे कल्याण आणि सर्वधर्मसमभावावर आधारित होते, तर टिपू सुलतानच्या कारकिर्दीचा इतिहास हा धार्मिक कट्टरता, सक्तीचे धर्मांतर आणि अमानुष क्रौर्याने भरलेला आहे. टिपू सुलतानने म्हैसूरच्या सत्तेवर असताना दक्षिण भारतात, विशेषतः मलबार आणि कोडगू (कुर्ग) प्रांतात जे अत्याचार केले, ते मानवी इतिहासातील अत्यंत काळे अध्याय मानले जातात.

मलबारमधील मोहिमेदरम्यान टिपूने हजारो हिंदू आणि ख्रिश्चन समुदायाला लक्ष्य केले. ऐतिहासिक पुराव्यांनुसार, त्याने केवळ राजकीय विजय मिळवला नाही, तर पराभूत प्रजेवर इस्लाम लादण्यासाठी तलवारीचा वापर केला. १७९० मध्ये आपल्या सेनापतींना लिहिलेल्या पत्रांत टिपूने स्वतः कबूल केले आहे की त्याने मलबारमधील हजारो हिंदूंना मुसलमान केले आहे. ज्यांनी धर्मांतरास नकार दिला, अशा हजारो निष्पाप लोकांची त्याने कत्तल केली, स्त्रियांचे अपहरण केले आणि अनेक प्राचीन मंदिरे जमीनदोस्त केली. थळीपराम्र्बा आणि गुरुवायूर सारखी पवित्र स्थाने त्याच्या आक्रमणाचे बळी ठरली. हे क्रौर्य केवळ हिंदूंपुरते मर्यादित नव्हते; मंगलोरमधील हजारो कॅथलिक ख्रिश्चनांना 'इंग्रजांचे हस्तक' ठरवून त्याने कैद केले आणि उपासमारीने त्यांचे हाल हाल केले.

कोडगू (कुर्ग) भागातील हिंदू जनतेने टिपूच्या सत्तेला विरोध केला, तेव्हा त्याने कपटाचा मार्ग अवलंबला. तह करण्याच्या बहाण्याने त्याने हजारो कुर्ग नागरिकांना एकत्र बोलावले आणि त्यांना अचानक बंदी बनवून म्हैसूरला नेले. तिथे त्यांचे सक्तीने धर्मांतर करण्यात आले आणि प्रतिकार करणाऱ्यांना हत्तीच्या पायाखाली देऊन ठार मारण्यात आले. टिपूने केवळ शारीरिक अत्याचारच केले नाहीत, तर त्याने सांस्कृतिक आक्रमणही केले. त्याने अनेक गावे आणि शहरांची मूळ हिंदू नावे बदलून ती इस्लामिक केली आणि स्थानिक कानडी व मराठी भाषेऐवजी पर्शियन (फारसी) भाषा प्रशासनावर लादली.

या पार्श्वभूमीवर, छत्रपती शिवाजी महाराज आणि टिपू सुलतान यांची तुलना करणे हे पूर्णपणे चुकीचे ठरते. शिवाजी महाराजांनी युद्धातही नैतिकतेचे पालन केले; त्यांनी कधीही परधर्मीय प्रार्थनास्थळांचा विध्वंस केला नाही किंवा स्त्रियांवर अत्याचार होऊ दिले नाहीत. याउलट, टिपूची राज्यपद्धती ही धार्मिक वर्चस्ववादावर आधारित होती. टिपूने इंग्रजांविरुद्ध लढा दिला असला, तरी त्याचे मूळ उद्दिष्ट स्वतःची धार्मिक सत्ता टिकवणे हेच होते. त्यामुळेच, रयतेचा राजा असलेल्या शिवरायांशी एका धर्मांध हुकूमशहाची तुलना करणे हे ऐतिहासिक सत्याचा अपलाप करणारे आणि जनभावना दुखावणारे आहे.

काँग्रेस प्रदेशाध्यक्ष सपकाळ यांनी टिपू सुलतानची तुलना छत्रपती शिवाजी महाराजांशी केल्यामुळे महाराष्ट्राचे राजकारण पेटले असून, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी यावर अत्यंत तिखट शब्दांत प्रहार केला आहे. फडणवीस यांनी या विधानाचा तीव्र निषेध करताना म्हटले की, "ज्या टिपू सुलतानने हजारो हिंदूंचे सक्तीने धर्मांतर केले, मंदिरे उद्ध्वस्त केली आणि ज्याचे क्रौर्य इतिहासात नोंदवलेले आहे, त्याची तुलना रयतेचे रक्षण करणाऱ्या आणि अष्टपैलू गुणसंपन्न अशा छत्रपती शिवाजी महाराजांशी करणे हा महाराष्ट्राचा आणि शिवरायांचा घोर अपमान आहे." मुख्यमंत्र्यांनी याला काँग्रेसची 'तुष्टीकरणाची राजकारण' (Appeasement Politics) असल्याची टीका करत, सपकाळ यांनी तात्काळ माफी मागावी अशी मागणी केली आहे.

या मुद्द्यावरून भारतीय जनता पक्षाच्या अन्य नेत्यांनी आणि कार्यकर्त्यांनी राज्यभर आक्रमक आंदोलने सुरू केली आहेत. मुंबई, पुणे आणि नागपूरसारख्या प्रमुख शहरांमध्ये भाजप कार्यकर्त्यांनी सपकाळ यांच्या प्रतिकात्मक पुतळ्याचे दहन केले आणि घोषणाबाजी केली. भाजप नेत्यांच्या मते, टिपू सुलतान हा एक 'धर्मांध आक्रमक' होता, तर महाराज हे 'स्वराज्य संस्थापक' होते; त्यामुळे ही तुलना केवळ चुकीची नसून ती ऐतिहासिक सत्याचा विपर्यास करणारी आहे. या आंदोलनांमुळे ठिकठिकाणी तणावाचे वातावरण निर्माण झाले असून, भाजपने हा मुद्दा जनतेच्या अस्मितेशी जोडला आहे. सोशल मीडियावरही या वक्तव्याचा मोठा निषेध होत असून, राजकीय वातावरण चांगलेच तापले आहे.

भारतीय राजकारणात टिपू सुलतान या व्यक्तिमत्वाकडे पाहण्याचे दृष्टिकोन हे काळ, परिस्थिती आणि राजकीय सोयीनुसार बदलत गेल्याचे दिसून येते. तुम्ही उपस्थित केलेले मुद्दे भाजपच्या सध्याच्या भूमिकेवर प्रश्नचिन्ह उभे करतात आणि त्यातून एक प्रकारचा 'राजकीय विरोधाभास' किंवा दुटप्पीपणा स्पष्टपणे जाणवतो. या संभ्रमावर खालीलप्रमाणे भाष्य करता येईल:

२००१ ते २०१३ या काळात भाजपच्या स्थानिक नेत्यांनी टिपू सुलतानच्या नावाचे प्रस्ताव मांडणे किंवा त्याला पाठिंबा देणे, हे प्रामुख्याने स्थानिक राजकारण आणि सर्वसमावेशक प्रतिमेचा भाग असू शकते. त्यावेळी भाजपचा अजेंडा प्रामुख्याने 'विकास' आणि 'स्थानिक प्रश्न' यावर केंद्रित होता. मात्र, २०१४ नंतर राष्ट्रीय राजकारणाची दिशा बदलली आणि 'सांस्कृतिक राष्ट्रवाद' हा केंद्रबिंदू बनला. यामुळे पूर्वी ज्या टिपू सुलतानला 'शहीद-ए-वतन' म्हटले गेले, त्यालाच आता 'धर्मांध आक्रमक' म्हणून प्रोजेक्ट केले जात आहे.

निवडणुकीच्या राजकारणात ध्रुवीकरण हा एक प्रभावी शस्त्र मानला जातो. टिपू सुलतान हा असा विषय आहे ज्याद्वारे हिंदू आणि मुस्लिम मतांचे स्पष्ट विभाजन करणे सोपे जाते. कर्नाटक आणि महाराष्ट्रासारख्या राज्यांमध्ये जिथे इतिहास आणि अस्मिता हे अत्यंत संवेदनशील विषय आहेत, तिथे टिपू सुलतानच्या क्रौर्यावर भर देऊन भाजप आपल्या हक्काच्या मतपेढीला (Core Vote Base) अधिक घट्ट करण्याचा प्रयत्न करत आहे.

माजी राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांनी विधानसभेत केलेले गौरवोद्गार किंवा येडीयुरप्पा यांनी कबरीवर दिलेली भेट, हे अनेकदा 'राजशिष्टाचार' किंवा वैयक्तिक भेटीचा भाग असल्याचे सांगितले जाते. तरीही, जेव्हा पक्ष अधिकृतपणे टिपूचा निषेध करतो, तेव्हा या जुन्या घटना पक्षाच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करतात.

भाजपाच्या या बदलत्या भूमिकेमागे 'ऐतिहासिक जाणीव' जागृत होण्यापेक्षा 'राजकीय रणनीती' बदलल्याचे जास्त जाणवते. ज्यावेळी सत्तेसाठी स्थानिक मुस्लिम मतदारांची गरज होती, तेव्हा टिपू सुलतान 'योद्धा' होता; मात्र आता जेव्हा हिंदू अस्मितेवर राजकारण करायचे आहे, तेव्हा तो 'खलनायक' ठरवण्यात आला आहे. हा संभ्रम जनतेमध्ये निर्माण होणे स्वाभाविक आहे, कारण इतिहास तोच असला तरी राजकीय भिंगांमधून तो बदलला जात आहे.

परंतु टिपू सुलतान हा क्रूर , धर्मांध राज्यकर्ता होता हे सत्य आहे आणि छत्रपती शिवाजी महाराज हे निःसंशय एक उत्कृष्ट राज्यकर्ते होते हे पण तितकेच सत्य आहे. त्यामुळे या दोघांची तुलना करणे शक्यच नाही. राजकारणी मंडळी आपल्याला सोयीची असणारी भूमिका घेतात त्याकडे दुर्लक्ष करणे इष्ट.